Anasayfa Boşanma ve Çocuk Çocuklarda Yalan Söyleme

Çocuklarda Yalan Söyleme

Yazar: Editör

Yalan, insanların doğru olmadığını bildiği bir şeyi, aldatmak, örtbas etmek amacıyla söylemesidir. Yalan söyleme sözel olabildiği gibi, jestlerle, yazıyla ve susmayla da olabilir.

Ebeveynlerin büyük bir çoğunluğu, çocuğun gerçeğe sadık kalmasını çok erken bir dönemde isterler. Oysa 3 yaş çocuğunun “inanılmayacak öyküler” uydurması ve taklit oyunlarından hoşlanması doğaldır. Çocuk zeki ve hayal gücü geniş olduğu ölçüde bunda başarılı olur. Öykü uydurmak ve taklit oyunu, yalan söylemek değildir ve bunu engelleyici hiçbir girişimde bulunulmamalıdır.

Özellikle altı yaşından küçük çocuklar, gerçekle hayali birbirinden ayırt edemedikleri için bu yaşa kadar söylenen yalanlar davranış bozukluğu olarak düşünülmez. Evde yalnız başına evcilik oynarken boş koltuklarda misafir varmış gibi onlarla konuşan, “Kiminle oynuyorsun” sorusuna “Arkadaşlarım var bak onlarla oynuyorum” diyen dört yaşındaki bir çocuk hayali oyunlar oynar ve hayali yalanlar söyler. Bu onun içinde bulunduğu gelişim döneminin özelliğidir. Bu dönemde çocuğun her söylediği yalan olarak değerlendirilmemelidir.

Oyuncak bebeklerini kişileştirip, onlarla konuşan “Anne bak, bebekler bize misafirliğe geldi, hadi sen onlara pasta getir.” Diyerek oynayan bir çocuğun davranışı sağlıklı bir davranıştır.

Çocukların konuşmalarında abartma ve hayal çok fazladır. Örneğin; “babam bize havuzlu ev aldı diye övünen bir çocuğu dinleyen diğer çocuklardan biri “bizimde kocaman arabamız var” , öteki de “benim babam dünyanın en güçlü babasıdır.” diyebilir.

Yaşamın ilk 5 yılında çocuğun yalan söylemesi konusunda endişe etmeye gerek yoktur. Gerçeğe sadık kalma çocukta giderek gelişen bir olgudur. Çocuğun gerçeğe sadık kalması konusunda ısrar etmek ve çocuğa yalan söylediğini kanıtlama girişiminde bulunmak yanlıştır. Çocuk açıkça anlaşılan bir yalan söylediği zaman endişeyle karşılanmamalıdır. Ancak çocuk 4 yaşına geldiğinde, yalan salt övünmekten öte bir amaçla söylenmişse, düş gücü ürünü ya da bir şaka değilse o zaman annenin çocuğa, eğer doğruyu söylemezse ona ne zaman inanacağını bilemeyeceğini söylemesi yeterlidir. Ser cezalar, suçlanmadan kaçmak için çocuğun yalan söylemesine yol açar.

Yalan Çeşitleri

Küçük Çocukların Sözde (Pseudo) Yalanları: Çocuk gelişimi ve davranışları üzerinde uzmanlaşmış psikologlara göre, çocuk 7 yaş öncesinde yalan söylemez. Bazı uzmanlarsa ilk yalanın 6 yaş dolaylarında görüldüğünü savunmaktadırlar.

Çocukların gerçekdışı konuşmaları çok sık görülür. Burada hemen “yalan” damgasını vurmak doğru değildir. Çocuğun gerçeklik duygusunu zamanla kazandığını unutmamak gerekir.

3-4 yaş çocuklarının sık sık söylediği yalanlar, aslında gerçek yalanlar değildir, sahte ya da görünürde, başka bir deyişle “sözde” (pseudo) yalanlardır.

Bu tür sözde yalanlar, aslında gerçek yalanla yüzeysel benzerliği çoğunlukla karıştırılmasına neden olur. Eğitimsel yanlışlıklar, sosyal ve moral anlam verme, kınama, üzüntüyle karşılama bu tür yalanları doğurur. Örneğin masada bardağı deviren çocuk bundan kardeşinin sorumlu olduğunu söyleyebilir.

Görünürde yalan bazen oyun niteliğini taşır. Çocuk çevresindeki kişilere ya da kendisiyle ilgili olaylara ince ayrıntılar katarak bunları süsler. Gerçeğe bir anlamda bağlı kalabildiği gibi, tümüyle başka bir olay da yaratabilir. Bu tür uydurmalar 7 yaş öncesi çocuklarda sıklıkla görülür.

Alışkanlık Haline Gelen Yalan

Çocuğun gerçekle gerçek olmayanı ayırt etmesinden sonra yalanın hala devam etmesi halinde, yalanın kökünde çevreyle olan uyumsuz ilişkiler yatıyor demektir.

Burada uydura sözler anlatma, öyküler icat etme veya kendi yararına bazı şeyleri reddetme gibi hayali yalanlardan daha önemli yalanlar söz konusudur. Bu tür yalan, bir takım bencilce sonuçlar elde etme amacıyla bilerek ve isteyerek başkalarını aldatmaktır. Bu anlamdaki yalancılığın “kendini kontrol edememek ve aşırı bencillik” ile çok yakından bir alakası vardır. Alışkanlık halinde yalan söyleyen çocukların kişiliklerinde bu iki özellik mevcuttur. Bu durum çocukların eğitimlerinde onları sosyalleştirme işinin gerektiği gibi başarılamadığının işaretidir. Bir başka deyişle çocuk, başkalarının hak ve çıkarlarını hiç olmazsa kendininki kadar değer vermesini öğrenememiştir.

Patolojik Yalan

Patolojik yalan, duyguların bozukluğunun bir belirtisi olarak görülür. Aşağılık duygusu ve güç istemi, bazı patolojik yalanların temel nedenini oluşturur.

Patolojik yalanda çocuk sevinçli ve kaygısız görülür ki, bu kaygısızlık dikkate değerdir. Çocuk okulla ilgilenmez, aile içindeki olaylara kayıtsızdır, sosyal değişikliklerle yetinir, gerçek arkadaşlığı aramaz, yaşından aşağı görünür, davranışları oldukça çocuksudur, duygusal ve ahlaki bakımdan olgunluğa ulaşmamıştır.

Çocukta yalanın alışılmamış sıklığı ve hırsızlıkların ortaya çıkışı alarma geçilmesi gereken durumlardır. Bu durumlarda acilen bir uzmandan yardım alınmalıdır.

Patolojik yalanın en önemli özelliklerinden birisi inandırıcı olmasıdır. Çocuk inanılmak için yalan söyler ve bu amaçla önlemler alır. Yararsızlık da bir başka özelliktir. Bir kez uydurmak alışkanlık haline geldi mi, hiçbir yarar sağlamasa bile yalan yinelenir. Bazen çocuk ilgi çekmek için yalan söyler.

Patolojik yalan üzücü, sıkıntı veren bir gerçeğin reddini belirtebilir, hatta çatışma objesi hakkında olabilir. Örneğin, kardeşi daha fazla ilgi gören çocuk, kardeşinin hasta olduğunu ya da öldüğünü anlatabilir.

Basit yalanla patolojik yalan arasındaki farklar şöyle özetlenebilir: Olağan yalancılıkta gerçek, bencilce bir sonuca varmak için bilerek saptırılır. Patolojik yalancılıktaysa birey hiç olmazsa görünüşte çıkar peşinde değildir. Olmayacak şeyler anlatmak, olanı abartmak, hayret verici şeyler söyleyerek çevresindekilerin şaşkınlığını uyandırmak onun için başlı başına bir zevktir. Şiddetli aşağılık duygusu olanlar, söyledikleri yalanlarla bu duyguyu ödünleyip yatıştırmak isterler.

Yalanla Mücadele İçin Ailelere Öneriler

  • Yalanla mücadele etmek için ilk olarak hangi yalanla mücadele etiğimizi bilmemiz gerekir. Yalandan çok yalana sebep olan psikolojik faktörler üzerinde yoğunlaşılmalıdır.
  • Aileler yalan söylemem konusunda çocuklarına örnek olmalıdırlar. Devamlı yalan söyleyen ebeveynlerin çocuklarında da yalan söyleme davranışının görülme ihtimali çok yüksektir. Ayrıca kendisi yalan söyleyen bir ebeveynin çocuğuna bu konuda uyarıda bulunması hiçbir işe yaramayacaktır. Doğru söyleyerek çocuklara ilk biz örnek olmalıyız.
  • Fark ettiğimiz bir yalan karşısında çocuğa aşırı tepki göstermemeliyiz. Gösterdiğimiz aşırı tepki çocuğun bizden korkmasına ve tekrar yalan söylemesine neden olabilir.
  • Çocuklardan sınırları dahilinde olmayana, başaramayacakları şeyler istenmemelidir. Ağır talepler karşısında başarısız olan çocuk kendini yalan söylemek zorunda hissedebilir.
  • Fazla baskı çocuklarda her zaman ters tepmektedir. Çocukların hayatını aşırı derecede kısıtlayan katı kurallar çocuklara yalana sevk edebilir.
  • Anne, baba ya da herhangi bir aile ferdinin çocuğu kendi yalanlarını söyletmek için araç olarak kullanmaması gerekir. Örneğin, bunu sakın babana söyleme gibi.
  • Çocuğunuzu diğer çocuklarla kıyaslamayın.
  • Çocuğunuzu bir polis gibi ısrarlı bir şekilde sorgulamayın. Ona güvendiğinizi hissettirin.
  • Doğrudan emin olmak için kontrol edin. Örneğin “ödevini yaptın mı” demek yerine ödevlerine bakacağım” demek daha makuldür.

BU YAZILARA DA GÖZ ATABİLİRSİNİZ

6 Yorumlar

TÜZE ÇELEBİ 04 Nisan 2011 - 10:32

benim oğlum 4 yaşında bir akşam onu cici annesine bıraktım diye elleriyle yüzüne zarar vermiş ertesi gün kreşe gittiğinde öğretmenine babam yaptı demiş lütfen bana ne yapmam gerektiğini söylermisiniz gerçekten çok üzgünüm

Cevapla
admin 04 Nisan 2011 - 10:36

Çocuğunuzun durumunun net bir şekilde bu konuda çalışan bir psikolog tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Bence bu konuyu ihmal etmeyin.

Cevapla
murat 24 Nisan 2011 - 17:09

benim oglum 11 yaşında ama çok yalan söylüyor ve küçük kardeşlerine ve etrafına şidedet uyguluyor veben bundan çok üzülüyorum bana neyapmamgerekenis süylermisiniz

Cevapla
mustafa 06 Ağustos 2011 - 18:16

benim 2.5 yaşında bir kızım var şu sıralar olmayan şeyleri olmuş gibi anlatmaya başladı ve çokda hareketli bir çocuk kız çocuğu olmsına rağmen yerinde duramıyor kıpır kpır geçenlerde çok yakın bir kız arkadaşı var benim kızımdan 6 ay büyük onun kızıma para verdiğini ve yuttuğunu söyledi sonra sorunca şaka yaptım dedi.daha sonra annem babaannemle konuşma diyo bana dedi ve en son da babam beni dövdü diyerek devam etti.biraz endişeleniyorum acaba böyle davranması normalmi yorumalarsanız teşekkürler…

Cevapla
sultan 19 Aralık 2011 - 11:13

lütfen yardım edermisiniz benim 7 yaşındaki kızım sürekli yalan söylüyor dedem beni dövdü annennem kapıya sıkıştırdı elimi vs gibi her yolu denedim onunla iki arkadaş gibi konuştum neden yalan söylemeye gerek duyduğunu öğrenmeye çalıştım ama bir sonuç alamadım

Cevapla
eda 16 Nisan 2013 - 16:46

siz kızınıza gerçeği söylemediğiniz için kızınız da size doğruyu söylemekten çekiniyorolabilir belki de dedesi ve anneannesini sizden kıskanıyor ve sizi ondan uzaklaştırıyor olabilir.

Cevapla

Yorumunuzu Bekliyoruz !